Blog Twee manieren om met politiek om te gaan

In de afgelopen maanden ben ik in het kader van het opzetten van Raderwerk steeds bezig geweest met de gedachte ‘Wie heeft er nu zeggenschap over een maatschappelijke onderneming zoals een woningcorporatie. een school of een zorginstelling.’

Verhouding overheid – maatschappelijke ondernemingen

Wat we zien de afgelopen jaren is dat door onder andere het toevoegen van elementen van marktwerking en publieke en maatschappelijke ondernemingen de kloof tussen overheid en maatschappelijk middenveld steeds groter lijkt te worden. En inmiddels kun je bijna niet meer de krant openslaan of vrijwel wekelijks wordt dit zichtbaar, bijvoorbeeld in het faillissement van het MC Slotervaart: marktwerking toegepast in de zorg met als gevolg dat een bedrijf failliet kan gaan (dat hoort nu eenmaal bijna marktwerking). Het ziekenhuis zoekt het zelf maar uit, pas in een (te) laat stadium wordt de minister betrokken.

Tegelijk zie je ook een andere reactie namelijk onder andere van Kamerlid Daniel Koerhuis van de VVD die bij ieder incident bij een woningcorporatie Kamervragen stelt. Ik denk dat dit hoort in de visie van de VVD: zet bedrijven op afstand, houdt zo min mogelijk toezicht, maar als er wat gebeurt spring er bovenop. Maar worden maatschappelijke ondernemingen vertrouwd?

En hoe handel je dan als bestuurder of toezichthouder?

Als je nu bestuurder of toezichthouder bij een maatschappelijke onderneming bent, hoe verhoudt je je dan tot deze overheid. Soms wringt het handelen van de overheid met jouw maatschappelijke visie als organisatie. Voor woningcorporaties is dat onder andere de regeldruk en de verhuurderheffing die wringt met de leefbaarheid en maatschappelijke uitdagingen die woningcorporaties maar wat graag te lijf gaan.

Globaal zie ik twee bewegingen. Een typeer ik als anti beweging: (gechargeerd) Laat de overheid zich niet met ons bemoeien en als de overheid dingen doet die ons belemmeren, dan moeten ze verder ook niet te veel op ons rekenen in onze bijdrage aan de doelen die de overheid formuleert. Ik zie dat concreet bij de klimaattafel waarbij ik geluiden hoor van bestuurders dat het misschien beter is om als woningcorporatie maar van de klimaattafel weg te lopen. Een ander voorbeeld is commissaris Breukink van ING die vindt dat ‘politici hun toon moeten matigen’ toen zij zich uitlieten over ING in de witwaszaak.

Als tweede zie ik ook een andere reactie: Bestuurders die het niet altijd met de overheid eens zijn, maar wel de overheid in haar rol respecteren. Een voorbeeld is Wiebe Draijer, CEO van de Rabobank, die bij Buitenhof zei – als reactie op Breukink – dat we de overheid ten diepste moeten respecteren en dat die ons scherp houdt.

Dienen, dealen of dreigen

Persoonlijk voel ik het meeste voor deze laatste variant. In de afgelopen maanden heb ik de visie van Raderwerk op maatschappelijke ondernemingen geformuleerd als kompas voor hoe wij handelen en daarin staat dienstbaarheid ten opzichte van de samenleving centraal. Nu is de samenleving niet perse de overheid alléén, maar de overheid is daar wel een belangrijk onderdeel van. Maatschappelijke ondernemingen zijn en niet voor zichzelf, maar voor de maatschappij. De overheid heeft de rol om hier kaders aan te bieden en of die kaders nu leuk zijn of niet – daar mag je best wel van vinden – maar die heb je, in mijn opinie, te respecteren. Moet je daar alles maar overheen over je heen laten komen? Mag je nooit je meer kwaad maken over beleid waarvan jij ziet dat het heel slecht uitpakt in het leven van mensen? Jazeker; en als je mij een beetje volgt dan ziet u ook dat ik mij fel verzet tegen een aantal zaken vanuit de overheid zoals marktwerking. Maar in the end hebben wij het hier te doen met de regelgeving zoals die is. Het is je recht om die regelgeving proberen te beïnvloeden, maar je zult je er aan moeten houden zo niet onderwerpen.

Waarom schrijf ik nu een blog en maak ik me druk over zaken die ons, als werving & selectiebureau, niet direct treffen. Niet zozeer vanwege de uitlatingen die her en der gedaan worden, die horen vaak bij het spel. Maar meer omdat ik mij zorgen maak over de visie op maatschappelijke ondernemingen die ik denk te herleiden achter de standpunten. Vanuit de overheid vind ik het zorgwekkend dat maatschappelijke ondernemingen soms zo gewantrouwd worden. Vanuit de maatschappelijke ondernemingen: Is er voldoende oog bij maatschappelijke ondernemingen voor hun rol? Zie ik de dienstbare houding die daar wat mij betreft bij hoort? Een dienstbare houding is niet hetzelfde als slaafs volgen. Hoewel het denk ik wel een dunne lijn is.

Ik ben erg benieuwd naar jullie reacties want ik me goed kan voorstellen dat mensen hier anders over denken, of ideeën hebben over hoe dienstbaarheid zich verhoudt tot een sector waarin het soms ook nodig is om tegengas te geven. Kortom; ik ben benieuwd naar (de wijsheid in) jullie argumenten.